بررسی فقهی بیمه :

    هر چند در فقه نص صریحي درخصوص بیمه وجود ندارد لیکن بیمه با بعضی از عقود شرعی از جمله ضمان جریده و کفالت و یا ضمانت تشابهاتی دارد لیکن به طور دقیق با هیچیک از این عقود مطابقت نمی نماید . از این رو به عقد بیمه عقد جدید یا مستحدثه که متناسب با نیازهای زمان ایجاد گردیده است گفته می شود . نظرات مختلفی درخصوص ماهیت شرعی بیمه مطرح شده است حضرت امام خمینی در كتاب تحریر الوسیله عقد بیمه را عقدی مجاز اعلام نموده است که مانند سایر عقود بايد شرایط قانونی لازم را دارا باشد . لذا عقد بیمه به عنوان عقدی جدید و نا معین در کنار عقود معین مندرج در قواعد فقهی و قانون مدنی لازم الرعایه می باشد .

 

تعریف عقد و انواع آن

قانون مدنی ایران در مواد 183 تا 189 به تعریف عقد و توضیح انواع آن پرداخته است.

مطابق ماده 183: عقد عبارت است از اینکه یک یا چند نفر در مقابل یک یا چند نفر دیگر تعهد بر امری نمایند و مورد قبول آنها باشد.

برابر این تعریف، لازمه ایجاد عقد،‌حضور و وجود حداقل 2 نفر یا اراده 2 شخص می باشد که با توافق آنها عقد منعقد می گردد،پیشنهاد یکی از آنها در مقابل قبول طرف مقابل موجب پیدایش عقد می گردد. در واقع عقد توافق دو اراده برای ایجاد یک عمل حقوقی و تعهد می باشد.

ماده 184 تا 189 انواع عقد را اینگونه توصیف نموده است:

عقد لازم: عقدی است که هیچیک از طرفین حق فسخ آنرا ندارد مگر در موارد معین مانند عقد بیع- اجاره

عقد جائز: عقدی که هر یک از طرفین هر زمان بخواهد بتواند آنرا فسخ نماید. مانند وکالت و عاریه

عقد خیاری: آن است که بای طرفین یا یکی از آنها یا برای شخص ثالث اختیار فسخ وجود داشته باشد. مانند عقد بیمه آتش سوزی

عقد منجز:‌ عقدی است که تأثیر آن به حسب انشائ موقوف به امر دیگری نباشد.

عقد معلق: عقدی است که تأثیر آن به حسب انشاء وابسته به امر دیگری باشد.